23.11.2017


Ne zamand?r?... Uzun zamand?r akl?ma ve gözlerime tak?lan baz? adlar?n önünden geçip gidiyorum. Kimi yarat?c? esnaf?n zekâs?ndan ç?km?? dükkân adlar?. Bunlar, eskiden de tek tük vard?. Hepsini an?msamam mümkün de?il ama akl?mda kalan bir tanesi 'Klimanjaro Buzdolab? Tamircisi' mesela.
Bir di?eri, 'Ariston&Ariston G?da Pazar?'. Halen faaliyette olup olmad?klar?n? bilmiyorum ama hep gülümseyerek ve sayg? duyarak geçerdim bu dükkânlar?n önünden. ?en manav, dostlar k?raathanesi, kö?em parfümeri, bizim market gibi binlerce klasik adlar?n aras?nda, ta? kütlelerin içindeki ince birer alt?n damar? gibi ayr?ks? ve gururla göze çarp?verirlerdi. Daha sonralar? bir dönem, ya?mur sonras?nda yerden biten solucanlar gibi her ta??n alt?nda bir bar aç?lmaya ba?lad?.
Bar açmak mesele de?il; açt???n?z bara sonu bar'la biten bir kelime bulmakt? as?l mesele. Z?bar, cabbar, ambar, kehribar, itibar gibi sözlükte ne kadar kelime varsa kap???lm??, daha sonra bilinmedik yerel dillerde belki bir tane rastlar?z umuduyla Anadolu'ya ke?ifler düzenlenmi?ti.
Sonu bar'la biten sözcükler tükenince barc?l?k sektörü de kendini yenileyemedi ve duruldu.
Son dönemlerde entelektüel kayg? ta??yan ve kendi içinde mesaj? olan derinlikli birtak?m dükkân adlar? tekrar ço?almaya ba?lad?. Sosyolojik olarak bir kar??l??? mutlaka vard?r ama benim saptamam, bu durumun tamamen ekonomik krizle ba??nt?l? oldu?udur. Kriz, birçok insan? savurup yerlerinden ederken çok fazla say?da e?itimli ve donan?ml? insan da i?ini kaybetti. Üniversite mezunlar?, gazeteciler, sanatç?lar, bilim adamlar? serbest i?lere at?l?p dükkân açmaya ba?lad?lar. Bu denli e?itimli bir i?siz kitlenin dükkânlar?na, '?en', 'bizim', 'bacanak', 'yuvam' gibi isimler vermeyece?i aç?kt? ve nitekim bu durum i?yeri tabelalar?na da yans?d?. Örne?in gözüme çarpan bir tanesi, 'dürümsel dürümcü'. Bir arkada??m, 'bi dürüm mü var' dürümcüsü gördü?ünü yemin billah söylüyor. 'No problem köfte evi' yine bir yerlerde gözüme ili?en ba?ka bir tanesi. Özellikle Bodrum yöresinde yine de al???ld?k bir durumdu ama ekonomik krizin ard?ndan bu gibi isimler tüm yurt sath?na yay?lmaya ba?lad?. Asla ?ikâyet edilmemeli. Tabela zenginli?i ve farkl? estetik kayg?lar?n?n esnaf aras?na yay?lmas? uzun vadede herkesin kültürünü ve birikimini art?racakt?r. Örne?in sokaktaki bir insan 'Brecht kasab?'ndan et al?rken ister istemez soracakt?r; 'Brecht ne ki' diye. Sonuç, dükkândan ç?kt???nda epik tiyatro hakk?nda bilgilenmi? ve entelektüel düzeyi biraz daha artm?? bir vatanda?.
Sonuna kadar destek vermek ve hatta bu tür isimler bularak yard?mc? olmak gerekir. 'Gülün ad? çiçekçisi', 'optimist manav', 'paradoks yufka evi', 'sofistik nalbur' gibi dükkânlardan olu?an bir esnaf âlemimiz olsa ve sadece parasal de?il, beyinsel bir al??veri? ortam? da sa?lansa sadece esnaf de?il, mü?teri de kazançl? ç?kacakt?r. Kim 500 Milyar ?ster yar??mas?nda daha birinci soruda elenen hiçbir insan kalmas?n ülkemizde.